Eén van de Lean-instrumenten die wordt beschreven in het Lean Lexicon - een visueel woordenboek voor Lean Denkers is de 5x-waarom-techniek:
Vijf waaroms (Five whys)
De gewoonte om jezelf herhaaldelijk de waarom-vraag te stellen zodra je op een probleem stuit. Op die manier kom je verder dan die zichtbare symptomen en krijg je de fundamentele oorzaken van een probleem boven water.
Taiichi Ohno illustreert in zijn boek Toyota Production System (1988) de werking van de vijf waaroms aan de hand van dit voorbeeld over een machine die niet meer werkt:
(1) Waarom werkt de machine niet meer? Hij was te vol geladen en er is een zekering gesprongen.
(2) Waarom was de machine te vol geladen? De lager was niet goed gesmeerd.
(3) Waarom was de lager niet goed gesmeerd? De smeerpomp deed het niet goed.
(4) Waarom deed de smeerpomp het niet goed? De schacht van de pomp was versleten en rammelde.
(5) Waarom was de schacht versleten? Er zat geen filter aan, waardoor er metalen deeltjes in zijn gekomen.
Managers die zich niet meerdere keren de waarom-vraag stellen, vervangen alleen de zekering of de pomp, waarna de fout opnieuw optreedt. Het aantal vijf is willekeurig gekozen. Het gaat er meer om dat je blijft vragen totdat je bij het werkelijke probleem komt en dat kunt oplossen.
